De vertrouwenspersoon

De vertegenwoordiger

Iemand die de bekwame patiënt  bijstaat in bepaalde wettelijke omschreven situaties en dit op verzoek van de patiënt.

Een meerderjarige patiënt die niet valt onder bovenvermelde statuten van handelingsonbekwaamheid kan voorafgaandelijk een vertegenwoordiger aanduiden, voor het geval hij of zij feitelijk onbekwaam (‘wilsonbekwaam’) zou worden. Als niemand is aangeduid als vertegenwoordiger, geeft de wet een trapsgewijze toekenning van de samenwonende partner naar naaste familieleden: meerderjarig kind, ouder, meerderjarige broer of zus. Als niemand van deze personen, die volgens het cascadesysteem in aanmerking komen om de patiënt te vertegenwoordigen, de taak op zich neemt of optreedt, zal de betrokken arts in eer en geweten en na multidisciplinair overleg, diens rechten waarnemen.

Het recht om niet te weten
Het besef te lijden aan een dodelijke ziekte kan zo zwaar wegen dat niemand verplicht kan worden dit te dragen. Het ‘recht om niet te weten’ kan ook bij een behandelbare ziekte uitgeoefend worden.Dat recht is niet absoluut. Ondermeer bij een besmettelijke ziekte of een erfelijke aandoening kan zowel de eigen gezondheid als die van anderen in gevaar zijn. In die gevallen kan de beroepsbeoefenaar de patiënt toch informeren over zijn gezondheidstoestand, ondanks de uitdrukkelijke wens van die patiënt die informatie niet te krijgen. Dat kan slechts indien een andere arts werd geraadpleegd en een eventuele vertrouwenspersoon hierover werd gehoord.


Kan informatie aan de patiënt verzwegen worden?

Uitzonderlijk kan de beroepsbeoefenaar bepaalde informatie aan de patiënt onthouden, indien hij oordeelt dat ze op dat ogenblik een ernstig nadeel voor de gezondheid van de patiënt zou meebrengen. Dit wordt de ‘therapeutische exceptie’ genoemd: om uitzonderlijke therapeutische redenen mag de arts verkiezen de diagnose en prognose niet te vertellen als die de (mentale) gezondheid van de patiënt ernstige schade kan toebrengen.


Kan de arts een behandeling starten zonder medeweten van de patiënt?

Vooraleer een behandeling of onderzoek wordt opgestart, dient de beroepsbeoefenaar daartoe de vrije en geïnformeerde toestemming (informed consent) van de patiënt te verkrijgen. Dit houdt in dat de beroepsbeoefenaar de patiënt duidelijk heeft geïnformeerd over de karakteristieken van de beoogde tussenkomst.Ook minderjarigen zijn hier potentieel volwaardige gesprekspartners, rekening houdend met leeftijd en maturiteit. De ouders worden wel beschouwd als hun vertegenwoordigers en moeten ook gehoord worden. Maar als een kind door de arts in staat geacht wordt zijn of haar rechten zelfstandig uit te oefenen en duidelijk te kennen geeft een bepaalde behandeling niet te willen, dan kan de tegenovergestelde mening van de ouders daar niets aan veranderen. Minderjarigen worden vertegenwoordigd door hun ouders of voogd. Ook bij meerderjarigen die handelingsonbekwaam zijn, namelijk de meerderjarige onder statuut van verlengde minderjarigheid of van onbekwaamverklaring, oefenen ouders of voogd de patiëntenrechten uit.

Medisch dossier

De beroepsbeoefenaar levert geen afschrift af indien hij over elementen beschikt die erop wijzen dat de patiënt onder druk staat om de betrokken informatie aan derden mee te delen (bijv. werkgever, verzekeringsmaatschappij).

Als in het dossier staat dat de arts vindt dat bepaalde informatie aan de patiënt moet onthouden worden omdat die nadelig zou kunnen zijn voor diens gezondheidstoestand, dan kan de patiënt het inzagerecht uitoefenen via een door hem of haar gekozen beroepsbeoefenaar.

Indien de patiënt er zich tijdens zijn leven niet tegen verzet heeft, kunnen de echtgeno(o)t(e), de partner, de ouders, de kinderen, de broers en zussen, de grootouders en de kleinkinderen die geldige redenen inroepen (bijv. vermoeden van een medische fout, opsporen van familiale antecedenten) een beroepsbeoefenaar aanwijzen (bijv. de huisarts van het gezin) die het patiëntendossier van de overledene met de persoonlijke notities inziet.

Teneinde de persoonlijke levenssfeer van de overleden patiënt te beschermen, is de inzage onrechtstreeks en wordt ze beperkt tot de gegevens die rechtstreeks verband houden met de redenen die de naasten inroepen. Een afschrift wordt in dit geval niet afgeleverd.

Medische fouten

Het onder de arm nemen van een advocaat ontaardt vaak in een juridisch steekspel dat lang aansleept, gepaard gaat met een moeilijke bewijsvoering en met hoge kosten. Op het einde van de rit is het probleem dikwijls nog niet opgelost. In een meerderheid van de klachten is een gerechtelijke weg trouwens niet wenselijk. Veel problemen blijven onopgelost. Patiënten en hun familieleden blijven gefrustreerd achter. En gefrustreerde mensen zijn minder gelukkig en minder gezond.

De verwijzing naar een ombudsdienst is de elegantste oplossing omdat deze op een bemiddeling tussen de betrokken partijen aanstuurt. Voor de ambulante gezondheidszorg is de federale ombudsdienst "Rechten van de patiënt" bevoegd om tussen te komen.

Federale ombudsdienst "Rechten van de patiënt"
Eurostation blok 2
Victor Hortaplein 40 bus 10
B-1060 Brussel

www.patientrights.be

Bij psychiatrische patiënten wordt men vaak geconfronteerd met mensen die niet direct een gevaar te betekenen voor zichzelf of voor derden.  In dit geval moet het uitgangspunt zijn dat zij beslissingsbekwaam zijn tot het tegendeel bewezen is. Men blijft de patiënt zoveel mogelijk en met respect voor diens draagkracht betrekken bij de beslissingen die genomen worden. Dit moet voortdurende geëvalueerd worden, terwijl men blijft handelen vanuit de noodzaak om hulp te verlenen en daarbij zorgvuldig te werk gaat. Men moet overwegen of het uitstellen van de behandeling geen ernstige of onomkeerbare gevolgen kan hebben voor de patiënt.

Elke belanghebbende kan met het oog op een gedwongen opname een verzoekschrift indienen bij de vrederechter. Hieraan moet zeer omstandig medisch verslag van de arts worden toegevoegd, dat gebaseerd is op een onderzoek dat hoogstens 15 dagen oud is. Binnen de 24 u na de indiening bepaalt de vrederechter wanneer hij de zieke zal bezoeken. Ondertussen wordt ook een advocaat aangesteld. De zieke kan een andere advocaat kiezen en kan zich laten bijstaan door een geneesheer-psychiater en een vertrouwenspersoon.

Binnen de tien dagen na het indienen van het verzoekschrift spreekt de vrederechter een omstandig gemotiveerd vonnis uit, in openbare zitting. De vrederechter bepaalt autonoom in welke instelling de patiënt zal worden opgenomen.2

In spoedeisende gevallen kan de procureur de Konings optreden (de procedure hiervoor wordt beschreven op: http://www.eolepsy.be/niet%20dringende.htm)